Μενού

ΦΥΣΙΚΟ ΦΩΣ - Γιάννης Γκακίδης

Φυσικό Φώς. Η ταινία είναι όντως γυρισμένη με φυσικό φώς, όπου συχνά το φυσικό σκότος  φροντίζει να αποκρύπτονται πράγματα. Πράγματα επώδυνα, πράγματα αλλόκοτα, πράγματα παράταιρα με την καλή ανθρώπινη φύση, πράγματα κόντρα στη λογική του Ουμανισμού. Βρισκόμαστε  εν μέσω του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου και δε χρειάζεται να αναφέρω, ποια πράγματα ανομολόγητα συμβαίνουν, καθότι σήμερα πια είναι γνωστά σε όλους. Αν και δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, τουλάχιστον για την οπτική του πρωτοεμφανιζόμενου με μεγάλου μήκους ταινία Ούγγρου Ντένες Νάγκι, το ποιος πολεμάει με ποιον. Εντούτοις αναφέρω πως, παρακολουθούμε μια ομάδα Ούγγρων στρατιωτών σε περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης, σε μιαν αποστολή εκκαθάρισης του πεδίου από τους αντάρτες ενάντια στη Ναζιστική Γερμανία. Σημειωτέον πως, μετά την εισβολή των Ναζί στην Ουγγαρία, αυτή συντάχτηκε με τον Γερμανικό Άξονα.

Η κάμερα είναι εστιασμένη  στο σκληροτράχηλο πρόσωπο του λοχία Σεμέτκα. Όταν ο επικεφαλής της ομάδας σκοτώνεται σε ενέδρα, αναλαμβάνει ο Σεμέτκα. Ο Νάγκες αφηγείται με την εικόνα, των κοντινών πλάνων και ταυτόχρονα μας αφήνει να καταλαβαίνουμε  από τα  συμφραζόμενα, για το τι συμβαίνει εκτός  πεδίου. Με αυτό τον τρόπο καταφέρνει δεξιοτεχνικά να αποφύγει την άμεση προβολή  σκληρών σκηνών, αφήνοντας τα συμφραζόμενα να οδηγήσουν τη φαντασία μας  στα επώδυνα συμβάντα.

1400 1

Για παράδειγμα δε  βλέπουμε τον βιασμό ή τη δολοφονία που, τελείται μέσα στην καλύβα των χωρικών, αλλά είναι περισσότερο από σαφές στον θεατή για το γίνεται εκεί μέσα. Είναι επίσης ξεκάθαρο πως, ο χαρακτήρας του Σεμέτκα, δεν έχει σχέση με τούτο τον πόλεμο, δεν είναι δικός του, όπως και για την μεγάλη πλειοψηφία όσων επιστρατεύονται  κάτω από μια «μεγάλη ιδέα». Ο Νάγκες μας μιλά για τον πόλεμο, γενικά και όχι ειδικά για τον Β’ΠΠ, μας μιλά για τον άνθρωπο, τον πολίτη που αδύναμος ενδίδει στις απαιτήσεις τάχα μου εθνοσωτήριων σειρήνων, για τη δόξα της πατρίδας. Κι αν υπάρχουν λίγοι ή περισσότεροι που, πείθονται  από τις πατριωτικές κορώνες του εθνικισμού, κάποιοι αισθάνονται άβολα, μέχρι και επώδυνα σε τούτη την αναγκαστική συναίνεση.

Ο Σεμέτκα σίγουρα αισθάνεται άβολα, αλλά κυρίως αδύναμος να παρέμβει, να διορθώσει, να αποτρέψει τη σφαγή. Δεν υπάρχει χειρότερο από το να βλέπεις το εγκληματικό λάθος και όχι μόνο να μην μπορείς να το διορθώσεις-αποτρέψεις, αλλά να γίνεσαι και ενεργούμενο στις επιταγές για εγκληματική πράξη. Ο Σεμέτκα αισθάνεται ματαιωμένος σαν ανθρώπινη ύπαρξη και τούτο φαίνεται  στο ανέκφραστο τραχύ του πρόσωπο, στο μηχανικό κάπνισμα του τσιγάρου, όταν προσφέρει νερό στην μάνα με το μωρό της. Ένα ποτήρι νερό στον «εχθρό» και μάλιστα άμαχο, είναι πολύ λίγο για να μετριάσει τις ενοχές του.

Ναι, γιατί είναι σαφές πως, ο Λοχίας φέρει ενοχές, βαριές κι ασήκωτες. Ο Σεμέτκα είναι η φιγούρα ενός ξοφλημένου ανθρώπου, που τίποτα πια δε βρίσκει  ενδιαφέρον, ούτε καν στην ίδια την επιβίωση. Δεν έχει αντανακλαστικά για τη ζωή, δεν υπάρχει νόημα, σε τούτο που κάνει και δεν μπορεί κιόλας να αποδράσει. Σωπαίνει και σιωπή του δηλώνει τόσα πολλά. Το σκοτάδι μας εμφαίνει τόσα πολλά. Το Φυσικό Φως του Νάγκι, δεν είναι ικανό να φωτίσει δίνοντας ελπίδα, όπως ο ήλιος, γιατί δεν υπάρχει ήλιος, στο τοπίο, όλα μουντά, άραχλα και ημισκότεινα. Με Αργυρή Άρκτο στην περσινή Μπιενάλε. Με την ερμηνευτική σιωπή του σκαμμένου προσώπου του Φέρεντς Σάμπο και τα υποβλητικά κάδρα του Τάμας Τόμπος. Απόσπασμα από τη νουβέλα εξακοσίων σελίδων του Παλ Ζάβαντα.

Γιάννης Γκακίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kemes.wordpress

Smart Search Module